Seniorzy są grupą wiekową szczególnie narażoną na odwodnienie. Aby uniknąć ryzyka przegrzania, udaru i innych poważnych konsekwencji zdrowotnych, należy pamiętać o regularnym dostarczaniu płynów. Nie zawsze będzie to proste z uwagi na zaburzenia łaknienia i pragnienia. Wyjaśniamy, jak dbać o nawodnienie podopiecznego w podeszłym wieku.
Dlaczego seniorzy są szczególnie narażeni na odwodnienie?
Osoby w podeszłym wieku są narażone na odwodnienie w większym stopniu niż młodsi pacjenci. Przede wszystkim ciało seniora magazynuje mniej wody, a nerki gorzej radzą sobie z zagęszczaniem moczu. Wraz z upływem lat układ nerwowy coraz słabiej reaguje na sygnały płynące z mózgu sygnalizujące odwodnienie. Bądź przygotowana na to, że Twój podopieczny nie będzie sięgał po wodę, ponieważ po prostu nie czuje pragnienia, choć ciało domaga się płynów.
Warto pamiętać, że wiele przyjmowanych leków (np. diuretyki) zaburza gospodarkę płynami w organizmie. U osób z chorobami neurodegeneracyjnymi mogą też występować epizody niepamięci, kiedy pacjenci zupełnie zapominają o nawodnieniu niezależnie od warunków pogodowych.
Jak rozpoznać odwodnienie?
Nawet niewielkie odwodnienie na poziomie 2–3% jest już odczuwalne jako nieprzyjemne. Typowymi objawami niewystarczającego spożycia płynów są:
- uczucie pragnienia,
- zmęczenie,
- osłabienie,
- rzadsze oddawanie moczu i mocz o ciemnym zabarwieniu,
- niedociśnienie,
- zimna i sucha w dotyku skóra.
W przypadku narastającego odwodnienia organizmu występuje senność i drażliwość. Mogą pojawić się zaburzenia świadomości, omdlenia, drgawki, utrata przytomności. Więcej o pierwszych sygnałach przeczytasz w artykule Senność, suchość w ustach i zawroty głowy. To może być odwodnienie!.
Kiedy ryzyko odwodnienia u seniora jest szczególnie wysokie?
Ryzyko odwodnienia wzrasta u pacjentów cierpiących na choroby przewlekłe (np. choroby nerek), osób z zaburzeniami połykania, otyłych lub długotrwale leżących. Czynnikami ryzyka są także nawracające wymioty lub biegunki. Również wysokie spożycie mocnej herbaty lub kawy albo alkoholu powoduje, że organizm traci więcej wody, niż powinien.
Uważaj na stosowanie diet wysokobiałkowych oraz bogatych w błonnik przy jednocześnie zbyt niskiej podaży płynów. Diabetycy powinni kontrolować glikemię. Wysoki poziom glukozy we krwi powoduje odwodnienie, które prowadzi do zatężenia glukozy. W ten sposób może powstać błędne koło, które trzeba jak najszybciej przerwać, aby nie doprowadzić do śpiączki lub kwasicy ketonowej.
Co robić, aby uniknąć odwodnienia u osoby w podeszłym wieku?
Kiedy widzisz, że Twój podopieczny nie sięga po płyny, należy go do tego motywować. Zacznij od zachęcania do picia małymi łykami, ale regularnie. To strategia, która działa znacznie lepiej niż wypicie kilku szklanek płynu na raz.
Przyjmuje się, że seniorzy powinni wypijać około 2 litrów płynów dziennie, latem tę ilość należy zwiększyć o około 0,5 litra. Najlepiej nawadnia zwykła woda lub ziołowe herbaty. Jeśli panuje upał, rozważ sięgnięcie po elektrolity, ale zwróć uwagę na obecność glukozy w tabletkach. Nie dla każdego podopiecznego będzie to dobre rozwiązanie. Przeczytaj też, jak dbać o zdrowie seniora podczas upałów.
Zwracaj uwagę na ograniczenie spożycia mocnej kawy, herbaty, alkoholu. Wodę gazowaną warto zamienić na niegazowaną. Dwutlenek węgla podrażnia zakończenia nerwowe w żołądku i hamuje uczucie pragnienia.
Jak urozmaicić dietę, aby nawodnić organizm?
W celu dostarczenia odpowiednio dużej ilości płynów sięgaj po świeże warzywa i owoce. Ogórek, seler naciowy, cukinia, a także arbuzy, truskawki, grejpfruty, melony, brzoskwinie i pomarańcze składają się głównie z wody.
Przygotowuj posiłki w formie płynnej lub półpłynnej – zupy, smoothie, koktajle dostarczają płynów i są lekkostrawne. Jednocześnie ich przygotowanie jest proste, a często również niedrogie, ponieważ posiłki w dużej mierze bazują na składnikach sezonowych. Dodawaj do diety kefiry, jogurty, mleko. Pamiętaj jednak, że spora część populacji w podeszłym wieku nie toleruje dobrze laktozy. W takim przypadku koniecznie wybieraj wersje produktów oznaczone jako „laktosefrei”. Inspiracje znajdziesz w artykule Dieta na gorące dni: co serwować seniorowi podczas letnich upałów?.
Jak skutecznie i bezpiecznie leczyć odwodnienie?
Niewielkie odwodnienie można wyleczyć w domu. Zalecany jest odpoczynek, unikanie ekspozycji na słońce, a przede wszystkim – systematyczne spożycie płynów. Dobrze sprawdza się woda, rozrzedzone soki owocowe, klarowne buliony. Ważne jest podawanie niewielkich ilości płynów regularnie przez kilka godzin.
Ciężkie przypadki mogą wymagać hospitalizacji i nawadniania żylnego. W takich przypadkach kluczowe znaczenie ma jak najszybsze dostarczenie seniora do placówki medycznej, gdzie zostanie on przejęty przez profesjonalny personel.
Czy odwodnienie może być groźne?
Zignorowanie pierwszych oznak odwodnienia może być niezwykle niebezpieczne dla zdrowia, a potencjalnie także życia podopiecznego. Utrata płynów na poziomie 10–15% masy ciała powoduje obrzęk języka, drgawki, zaburzenia świadomości, utratę przytomności. Powyżej tej granicy istnieje wysokie ryzyko zgonu.
Dbaj o nawodnienie seniora nie tylko latem. Wysiłek fizyczny, niektóre choroby i leki powodują zwiększoną utratę wody z organizmu. Do odwodnienia może dojść także jesienią lub zimą, kiedy dominują niskie temperatury. Jeśli chcesz zawodowo zająć się opieką nad osobami starszymi w Niemczech, sprawdź aktualne zlecenia.