Udar mózgu jest stanem zagrażającym życiu. Polega na obumarciu części tkanek mózgu wskutek niedostarczenia wystarczającej ilości tlenu i najczęściej jest wynikiem miażdżycy, zatoru lub wylewu. Osoby po udarze mózgu wymagają zwykle specjalistycznej pomocy medycznej, ale niezależnie od niej, kluczowego znaczenia nabiera codzienna opieka w domu. Poznaj najważniejsze zasady opieki nad pacjentem po udarze mózgu.
Jak ocenić stan pacjenta po udarze?
W literaturze poziom wymagań pielęgnacyjnych względem pacjentów po udarze dzieli się na trzy stopnie. Im stopień jest wyższy, tym większe zaangażowanie jest wymagane od opiekunki.
Małe trudności pielęgnacyjne
Zostaje zachowana pełna lub prawie pełna samoobsługa, chory samodzielne chodzi, można z nim nawiązać kontakt słowny. Chorzy z tej grupy wymagają niewielkiej pomocy, ale — podobnie jak inni pacjenci — dużego zainteresowania ze strony opiekunek. Pacjenta nie należy wyręczać w codziennych czynnościach, ale powinno się zachęcać do aktywności, instruować, jak pokonać niesprawność, oraz asekurować, aby pozbył się obaw i nabrał pewności siebie. Najważniejsze staje się budowanie wiary we własne siły.
Średnie trudności pielęgnacyjne
Brak samoobsługi ze strony pacjenta, chory nie chodzi, ma trudności w zmianie pozycji ciała, występują zaburzenia funkcjonowania zwieraczy, trudności w połykaniu, spowolnienie lub pobudzenie psychoruchowe, kontakt słowny z otoczeniem utrudniony lub zniesiony. Pacjenci wymagają pomocy opiekunek przy wszystkich codziennych czynnościach, pielęgnacji i obserwacji. Występuje ryzyko odleżyn, infekcji i zakrzepicy żylnej kończyn dolnych. W przypadku pacjentów pobudzonych konieczne jest założenie barierek zabezpieczających przed wypadnięciem z łóżka i urazami.
Duże trudności pielęgnacyjne
Występują zaburzenia przytomności, brak aktywności ruchowej, brak możliwości połykania, zaburzenia funkcjonowania zwieraczy. Chorzy są całkowicie zależni od otoczenia. Wymagają intensywnej opieki i pielęgnacji, karmienia przez sondę, utrzymania drożności dróg oddechowych, założenia cewnika do pęcherza. Konieczne staje się nadzorowanie funkcji życiowych. W tej grupie istnieje wysokie ryzyko odleżyn, infekcji i zakrzepicy żylnej kończyn dolnych.
Na co powinna uważać opiekunka osoby po udarze mózgu?
Ograniczenie dotychczasowej mobilności, samodzielności i kontaktu z otoczeniem bardzo często stanowi ciężkie przeżycie dla pacjenta. Pojawia się lęk, niepokój i obniżony nastrój. Dlatego opiekunka powinna okazywać zrozumienie dla pacjenta i aktywnie słuchać. Ważne jest przekazywanie informacji w sposób zrozumiały i budowanie poczucia bezpieczeństwa. Tam, gdzie jest to możliwe, liczy się zaangażowanie rodziny i przyjaciół w opiekę.
Typowe codzienne obowiązki opiekunki obejmują:
- pomoc przy zmianie pozycji ciała i zapewnienie bezpieczeństwa fizycznego podczas ubierania, rozbierania, czynności pielęgnacyjnych i fizjologicznych,
- wsparcie przy karmieniu,
- poprawa samodzielności pacjenta poprzez zachęcanie do samodzielnego działania i pomaganie wtedy, gdy jest to potrzebne,
- częste rozmowy i zachęcanie do mówienia, docenianie postępów.
Jak przystosować otoczenie domowe dla osoby po udarze?
Ograniczone możliwości przemieszczania się powodują, że mieszkanie lub dom powinny być przystosowane do nowych potrzeb chorego już po wyjściu ze szpitala. Podczas zajmowania się domem zwracaj uwagę na leżące luźno dywany, układanie mat antypoślizgowych w łazience i stabilność mebli – krzeseł, stołów.
Te drobne zmiany ograniczają ryzyko utraty równowagi i potknięcia się. Sprawiają, że przestrzeń staje się łatwiej dostępna, a zwykłe czynności mniej stresujące.
Dieta i spożywanie posiłków przez osobę po udarze mózgu
Dietę należy dopasować do możliwości chorego. Z pewnością powinna być ona zbilansowana, a posiłki muszą być łatwe do spożycia z uwagi na ograniczone możliwości manualne. Równie istotne staje się wsparcie podczas jedzenia. Jeśli pacjent nie może samodzielnie przyjąć odpowiedniej pozycji, należy mu w tym pomóc.
Zaleca się podawanie małych porcji pokarmu, najlepiej w spokojnym tempie oraz informowanie o konieczności dokładnego żucia lub gryzienia. Porcje posiłku powinny być podawane na stronę ust niedotkniętych porażeniem. Warto używać sztućców z dużym, wygodnym uchwytem, a także zabezpieczyć pościel przed zabrudzeniem. W przypadku zaparć będących wynikiem ograniczenia ruchu plan żywieniowy można wzbogacić o produkty bogate w błonnik poprawiające perystaltykę jelit.
Tryb życia po udarze – jak aktywizować podopiecznego?
Rehabilitacja osoby po udarze mózgu zwykle wymaga profesjonalnego pomocy fizjoterapeuty. Niezależnie od niej, możesz zachęcać chorego do samodzielnego wykonywania czynności pielęgnacyjnych i współpracy przy ubieraniu i rozbieraniu. Jeśli stan zdrowia pacjenta na to pozwala, liczą się nawet proste aktywności fizyczne jak krótkie spacery, prace manualne, granie w gry planszowe. W ten sposób pacjent ćwiczy motorykę i jednocześnie aktywizuje mózg.
Opieki nad pacjentem po udarze nie trzeba się obawiać. Z pewnością wymaga ona jednak dużego zaangażowania i częstej pomocy – również przy podstawowych czynnościach.