Choroby nerek są jedną z najczęściej występujących dolegliwości u osób starszych. Przyczyną z jednej strony jest obniżająca się wydolność tego narządu, z drugiej – kumulująca się ekspozycja na szkodliwe czynniki środowiskowe. W wielu przypadkach niezbędne może okazać się wdrożenie diety nerkowej. Wyjaśniamy, na czym polega ten model żywienia, kiedy i w jaki sposób go stosować.
Wskazania do stosowania diety nerkowej
Wraz z wiekiem u wielu osób dochodzi do zmian fizjologicznych w obrębie nerek. Jako przykład można wskazać na stwardnienie kłębuszków nerwowych, które u osób w wieku 40 lat występuje u 5% pacjentów, ale w wieku 80 lat już nawet 40%. Te zmiany mogą wymuszać modyfikację tradycyjnego modelu żywieniowego i zastąpienie go tzw. dietą nerkową. Jej stosowanie rekomenduje się przede wszystkim u osób cierpiących na:
- przewlekłą chorobę nerek,
- ostrą niewydolność nerek,
- kamicę nerkową,
- nefropatię cukrzycową.
O stosowaniu diety nerkowej każdorazowo powinien decydować lekarz prowadzący pacjenta. Warto też rozważyć konsultację z dietetykiem, aby uniknąć niedożywienia seniora i niedoborów żywieniowych. Skład diety zależy także od stopnia niewydolności nerek, występowania chorób współistniejących i wyników badań. W zależności od rodzaju schorzenia dieta wspierająca funkcjonowanie nerek może być wdrożona czasowo lub na całe życie.
Jak wygląda dieta nerkowa?
Prawidłowe żywienie w chorobach nerek wymaga uwzględnienia gęstości energetycznej posiłków, ilości białka w posiłkach oraz podaży sodu, fosforu i potasu. Utrzymanie prawidłowej masy ciała jest bardzo ważne, ponieważ wskutek stanu zapalnego, zwiększonego rozpadu białek ustrojowych, a niekiedy także dializ choroba może prowadzić do spadku apetytu i niedożywienia organizmu.
Optymalna ilość białka w diecie nerkowej
Ilość białka w diecie nerkowej jest uzależniona przede wszystkim od stopnia wydolności narządu, ponieważ rozpad protein mocno go obciąża. W skrajnych przypadkach zaleca się utrzymanie podaży poniżej 0,8 grama białka na kilogram masy ciała (co normalnie odpowiada ilości zalecanej przez WHO dla dorosłej osoby zdrowej prowadzącej siedzący tryb życia). W przypadku pacjentów dializowanych ze względu na wzmożony rozpad białek ustrojowych zalecane jest zwiększenie podaży białka nawet do 1,4 grama na kilogram masy ciała.
Ważna jest nie tylko ilość białka w posiłku, ale również jego źródło. Powinny być to proteiny pełnowartościowe pochodzące przede wszystkim z:
- chudego i nieprzetworzonego mięsa (kurczak, cielęcina, indyk, królik, polędwica),
- jaj,
- ryb (zarówno chudych, jak i tłustych),
- naturalnych produktów mlecznych (mleko, jogurty, kefiry).
W diecie można uwzględnić też nasiona roślin strączkowych, ale są one ciężkostrawne i nie dla każdej osoby będą dobrym wyborem.
Węglowodany złożone
W każdym posiłku należy uwzględnić węglowodany złożone. Są one źródłem błonnika pokarmowego oraz wielu minerałów i witamin z grupy B. Szczególną uwagę warto zwrócić na pieczywo pełnoziarniste, makaron razowy, ryż brązowy, kaszę, płatki owsiane. Węglowodany złożone pomagają też ustabilizować poziom cukru we krwi, co zmniejsza wahania poziomu glukozy i zapobiega napadom głodu między posiłkami.
Na ograniczenie cukrów prostych powinny uważać przede wszystkim osoby borykające się z nadwagą i otyłością. W ich przypadku warto wyeliminować białe pieczywo, słodycze i dosładzane napoje.
Źródła tłuszczów w diecie nerkowej
Zalecenia żywieniowe dla osób z przewlekłą chorobą nerek uwzględniają także ograniczenie tłuszczów nasyconych (w szczególności odzwierzęcych). Należy zastępować je zdrowymi tłuszczami pochodzenia roślinnego. Doskonale sprawdza się oliwa z oliwek, olej rzepakowy (nierafinowany), olej lniany. Do posiłków można też dodawać orzechy i nasiona, ale w dużej ilości mogą być ciężkostrawne.
Jak zarządzać minerałami w diecie nerkowej – sód, potas i fosfor
Nerki obciążone chorobą mogą mieć problem z filtrowaniem minerałów znajdujących się w pożywieniu. W efekcie prowadzi to do kumulowania się w organizmie potasu, fosforu i sodu, co niekiedy prowadzi do problemów z nadciśnieniem tętniczym i innych dolegliwości. Warto pilnować ograniczenia wykorzystania soli kuchennej, jedzenia słonych przekąsek (w przypadku sodu) oraz ograniczyć spożycie produktów bogatych w potas i fosfor.
Dlaczego picie płynów w diecie nerkowej jest ważne?
Prawidłowe nawodnienie organizmu jest ważne z wielu względów. Ułatwia utrzymanie prawidłowej masy ciała, kontrolę głodu i pozytywnie wpływa na funkcje poznawcze. Pomaga też filtrować nerki. Rekomendowane minimum dziennego spożycia wody wynosi 2 litry, ale trzeba pamiętać, że wysoka temperatura i wilgotność powietrza oraz wysiłek fizyczny powodują zwiększenie zapotrzebowania na płyny. Oprócz wody można też pić lekkie wywary ziołowe.
Pacjenci, którzy cierpią na przewlekłe dolegliwości ze strony nerek, powinni regularnie konsultować swój stan zdrowia z lekarzem prowadzącym oraz dietetykiem. Specjaliści pomogą dopasować rekomendacje żywieniowe do potrzeb konkretnej osoby.