Nadciśnienie tętnicze pozostaje jedną z głównych przyczyn śmierci na świecie. W 2017 roku uznano je za przyczynę 10,4 miliona zgonów. Postępująca wraz z wiekiem dysfunkcja śródbłonka, przebudowa naczyń i włóknienie prowadzące do sztywności tętnic wymagają regularnych kontroli tętna i ciśnienia tętniczego. Jakich wartości tych parametrów oczekiwać u 60-latków i starszych osób? Co możesz zrobić na co dzień, aby zadbać o zdrowie seniora?
Normy tętna i ciśnienia u seniora
Normy ciśnienia są odmienne dla różnych grup wiekowych. Trzeba też pamiętać, że podane wartości mają charakter szacunkowy, a indywidualne odchylenia nie zawsze oznaczają problem zdrowotny. Zgodnie z nowymi zaleceniami Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) za prawidłowe wartości ciśnienia uważa się ciśnienie tętnicze poniżej wartości 120/70 mmHg (ciśnienie niepodwyższone). Ta norma obejmuje osoby pełnoletnie do mniej więcej 65 roku życia.
U seniorów od 65 do 80 lat prawidłowe wartości ciśnienia skurczowego wynoszą od 130 do 139 mmHg, a rozkurczowego od 70 do 79 mmHg. W przypadku osób powyżej 80 roku życia za właściwe uznaje się ciśnienie skurczowe poniżej 150 mmHg i rozkurczowe poniżej 90 mmHg. Stopniowy wzrost podanych wartości wynika ze spadku elastyczności układu krwionośnego.
A co z tętnem? To nie zmienia się aż tak bardzo, jak ciśnienie tętnicze. Za właściwy zakres u seniorów uważa się wartości od 60 do 100 uderzeń na minutę, przy czym osoby, które przez lata były – lub nadal są – aktywne fizycznie, często obserwują u siebie niższe tętno spoczynkowe i jego większą elastyczność. Rzadziej borykają się z problemami zdrowotnymi związanymi z układem sercowo-naczyniowym.
Kiedy można mówić o nadciśnieniu?
Jeszcze kilka lat temu skala nadciśnienia obejmowała trzy poziomy. Obowiązujące wytyczne ESC wyróżniają:
- ciśnienie niepodwyższone, czyli mieszczące się w granicach normy,
- ciśnienie podwyższone skurczowe 120 mmHg do 139 mmHg i rozkurczowe 70 mmHg do 89 mmHg,
- nadciśnienie ≥140/90 mmHg.
Współwystępowanie nadciśnienia tętniczego i innych chorób cywilizacyjnych, w tym cukrzycy, choroby sercowo-naczyniowej, choroby nerek i hipercholesterolemii jest czynnikiem predestynującym klasyfikację pacjentów o zwiększonym ryzyku chorób sercowo-naczyniowych. Wymagają oni szczególnej opieki, a często również wsparcia farmakologicznego. Należy upewnić się, czy pacjent jest w stanie samodzielnie przyjmować lekarstwa w sposób bezpieczny.
Jak prawidłowo monitorować tętno i ciśnienie?
Prawidłowy pomiar ciśnienia tętniczego i pulsu wymaga przestrzegania kilku prostych zasad. w przeciwnym razie wyniki będą odbiegały od rzeczywistych wartości. Jeśli chodzi o pomiar ciśnienia, pamiętaj, aby:
- wykonywać go po odpoczynku trwającym od 5 do 15 minut,
- pacjent znajdował się w pozycji siedzącej (plecy wyprostowane, stopy oparte na podłodze),
- pomiar wykonywać na ręce niedominującej na wysokości serca (łokieć powinien być oparty o solidną podstawę, mankiet należy ulokować około 2 cm nad zgięciem łokciowym),
- pomiary wykonywać o tej samej porze, np. rano, w południe i wieczorem.
Do pomiaru tętna należy wykorzystać certyfikowany ciśnieniomierz z pomiarem tętna. Zawsze wykorzystuj certyfikowane urządzenia medyczne. Pulsometry, opaski fitness, a nawet sportowe monitory pracy serca montowane na klatkę piersiową podają jedynie przybliżone wartości.
Warto dla każdego pacjenta prowadzić osobny dzienniczek pomiaru ciśnienia i tętna, w którym opiekun zapisuje pomiary. Dzięki temu można szybko zauważyć nieprawidłowości. Mierzenie powinno być przeprowadzane 2-3 razy dziennie, aby zidentyfikować trend i zmiany.
Co zrobić, aby dbać o puls i ciśnienie tętnicze w podeszłym wieku?
Podstawą higieny układu sercowo-naczyniowego jest zdrowa i zbilansowana dieta oraz aktywność fizyczna. Żywienie powinno uwzględniać przede wszystkim źródła potasu i magnezu – warzywa, produkty pełnoziarniste – które pomagają regulować ciśnienie tętnicze. W diecie warto uwzględnić białe, chude mięso i nienasycone tłuszcze roślinne. Należy uważać na nadmiar soli w diecie, a także słodycze, słodzone napoje i tłuszcze odzwierzęce. Warto przyswoić podstawy diety DASH, która obecnie jest rekomendowana m.in. przez WHO i Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej jako najlepszy jadłospis do walki z nadciśnieniem.
W zakresie ruchu można kierować się wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia, która wprost podaje zalecaną liczbę minut aktywności fizycznej. Wystarczy jednak pamiętać, aby w codziennej rutynie dominował wysiłek o charakterze tlenowym, który wzmacnia serce i układ krwionośny. Świetnie sprawdzają się spacery na świeżym powietrzu, które nie obciążają nadmiernie układu ruchu.
Zarówno ilość, jak i intensywność wysiłku powinna być dopasowana do indywidualnych możliwości seniora. Zwłaszcza osoby o ograniczonej możliwości mogą wymagać pomocy fizjoterapeuty i rehabilitacji.